Temel Fatura — Özel Matrah

Senaryo: TEMELFATURA Tip: OZELMATRAH

TEMELFATURA, GİB UBL-TR’de ProfileID olarak kullanılan temel e-fatura senaryosudur. Fatura alıcıya iletildiğinde sistemsel olarak kabul edilmiş sayılır; alıcının ticari fatura gibi “kabul/red” uygulama yanıtı göndermesi beklenmez. Muhasebede en sık kullanılan senaryodur; rutin mal/hizmet satışlarında tercih edilir. Alıcı tarafında uygulama yanıtı (kabul/red) süreci yoktur. İtiraz veya düzeltme ihtiyacında iade faturası, iptal/itiraz süreçleri veya tarafların mutabakatı gündeme gelir.

Özel matrah 801
Özel matrah 805 — Altın
Özel matrah 808 — Gümüş
Özel matrah 812 — İkinci el oto

Temel Fatura — Özel Matrah (OZELMATRAH) nedir?

Özel matrah faturası (OZELMATRAH), KDV’nin normal satış bedeli yerine Kanunda/tebliğde tanımlı özel matrah üzerinden hesaplandığı işlemler içindir. Muafiyet/özel matrah kodu 801–812 aralığındadır. Satırdaki “satış bedeli” ile “KDV matrahı” çoğu kodda birbirinden farklıdır.

Nasıl kesilir? Süreler

  1. İşleme uygun 801–812 kodunu seçin.
  2. Tip OZELMATRAH olsun.
  3. Koda göre satış bedeli, taban (alış/altın/gümüş), tahsilat veya manuel özel matrah alanlarını doldurun.
  4. Sistemin ürettiği matrah ve KDV’yi GİB kuralıyla karşılaştırın.
  5. Gerekli fatura notlarını (ör. “KDV DAHİLDİR”, alış bedeli) ekleyin.

Kimler kimlere keser?

Özel matrah kapsamındaki malları/işlemleri (altın-gümüş ziynet, tütün, belirli komisyon vb.) satan mükellef, ilgili alıcıya keser.

KDV ve tutar nasıl hesaplanır?

Kod profiline göre hesap değişir:

  1. Marj (805/808/812): matrah = satış − taban; KDV = matrah × oran; KDV satış bedelinin üstüne eklenir.
  2. Sektörel KDV dahil (806/807): tahsilat KDV dahildir; özel matrah sektörel kurala göre girilir; KDV = özel matrah × oran; notta “KDV DAHİLDİR”.
  3. İç yüzde / komisyon (801–804, 809–811, 810): tahsilat KDV dahil olabilir; matrah manuel veya iç yüzde ile bulunur; 810’da ek vergi (ör. ÖİV) matrah üzerinden ayrıca hesaplanabilir.

Nelere dikkat edilmeli?

Kod seçmeden tutar girilmemelidir. 805/808/812’de taban zorunludur. 806/807’de genel tutar tahsilattır. Matrah ile satır bedeli karıştırılmamalıdır; GİB örnek hesapları esas alınmalıdır. Kod değişince hesap profili tamamen değişir. Özel matrah kodu (801–812) seçilmeden tutar girilmemelidir. 805/808/812: matrah = satış − taban, KDV üstüne eklenir. 806/807: tahsilat KDV dahil, matrah sektörel. 801–804/809/811/810: iç yüzde veya komisyon matrahı; 810’da ek vergi oranı matrah üzerinden işlenebilir. Kod değişince hesap profili değişir.

Kaynaklar

  • GİB e-Fatura Uygulaması ve UBL-TR kılavuzları (ProfileID / InvoiceTypeCode)
  • Vergi Usul Kanunu fatura düzenleme süreleri (güncel metin)
  • GİB e-Arşiv ve e-İrsaliye tebliğ/kılavuzları
  • 509 sıra no.lu VUK Genel Tebliği (e-Arşiv; internet satışı zorunlu bilgileri) ve güncellemeleri
  • GİB e-Arşiv Fatura Teknik Kılavuzu — internetSatisBilgi
  • GİB tevkifat, istisna ve özel matrah kod listeleri
  • portal.efatura.gov.tr resmi kaynakları

Aynı senaryodaki diğer fatura tipleri

Faturayı kestikten sonra

Kesilen faturanın cari hesaba ve stoğa işlenmesi gerekir; aksi halde borç alacak bakiyeniz ve stok miktarınız gerçeği göstermez. Ön muhasebe modülü gelen ve giden e-Faturaları okuyup cari ile stok hareketlerini otomatik oluşturur. KDV veya tevkifat tutarını kontrol etmek için KDV hesaplama ve tevkifat hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz. Tüm senaryo listesi: hangi fatura nasıl kesilir?

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Uygulamada güncel GİB tebliğleri, VUK ve özel entegratör doğrulamaları esas alınmalıdır.